Yapay zeka teknolojileri günlük yaşamdan iş dünyasına kadar geniş bir alanda hızla yayılırken, bu büyümenin çevresel maliyeti de giderek daha fazla gündeme geliyor. Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan yeni rapor, yapay zekanın daha verimli hale gelmesinin toplam enerji ve kaynak tüketimini azaltmaya yetmeyebileceğini ortaya koydu. Rapora göre modeller teknik olarak daha az enerji harcasa bile kullanımın artması nedeniyle toplam tüketim düşmek yerine yükselebilir. Bu durumun enerji, su ve karbon emisyonları üzerinde ciddi baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.
Uzmanlar, yapay zeka sistemlerinin ucuzlaması ve yaygınlaşmasıyla birlikte daha fazla sektörün bu teknolojilere yöneldiğini belirtiyor. Böylece verimlilikten sağlanan tasarruf, artan talep nedeniyle ortadan kalkabiliyor.
Jevons Paradoksu Uyarısı
Raporda dikkat çekilen kavramlardan biri de Jevons Paradox oldu. 19. yüzyılda ortaya atılan bu teoriye göre bir kaynağın daha verimli kullanılması, toplam tüketimi azaltmak yerine artırabiliyor. Çünkü maliyet düştükçe talep yükseliyor.
Birleşmiş Milletler raporunda, yapay zekanın da benzer bir sürece girebileceği ifade edildi. Modeller daha hızlı ve daha ucuz hale geldikçe yeni kullanım alanlarının ortaya çıkacağı, bunun da toplam enerji ihtiyacını büyüteceği öngörülüyor.
2030 İçin Çarpıcı Tahminler
Rapora göre 2030 yılına kadar yapay zeka kaynaklı elektrik tüketiminin dünya toplam elektriğinin yaklaşık yüzde 3’üne ulaşabileceği tahmin ediliyor. Enerji kullanımının mevcut seviyenin iki katına çıkabileceği, karbon emisyonlarının ise İngiltere’nin yıllık salımına yakın düzeye gelebileceği belirtiliyor.
Su tüketimi konusunda da dikkat çekici veriler yer alıyor. Büyük veri merkezlerinin soğutma sistemleri nedeniyle 2030’a kadar yaklaşık 9,3 trilyon litre suya ihtiyaç duyabileceği öngörülüyor. Veri merkezlerinin geçen yıl, Suudi Arabistan kadar elektrik tükettiği bilgisi de raporda yer aldı.
Su Tüketimi Neden Artıyor
Yapay zeka sistemlerini çalıştıran veri merkezleri, yoğun işlem gücü nedeniyle yüksek ısı üretiyor. Bu ısının kontrol altına alınması için gelişmiş soğutma sistemleri kullanılıyor. Bu sistemler hem yüksek miktarda elektrik hem de su tüketiyor. Yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte bu ihtiyacın daha da artabileceği ifade ediliyor.
Sorumlu Kullanım Çağrısı
Birleşmiş Milletler raporu, çevresel etkilerin azaltılması için enerji tüketiminin şeffaf biçimde açıklanması, sürdürülebilir model geliştirme süreçlerinin benimsenmesi ve yapay zeka talebinin ulusal enerji planlamalarına dahil edilmesi gerektiğini vurguluyor. Elektronik atık yönetimi ve küresel iş birliği de öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.
