Ordu’da geleneksel el sanatları arasında yer alan kemik tarak üretimi, günümüzde az sayıda usta tarafından sürdürülüyor. Bu ustalardan biri olan Temel İbiş, yıllardır bu zanaatı yaşatmaya devam ediyor. Ordu Olgunlaşma Enstitüsü Ar-Ge ekipleri de yöredeki geleneksel üretim kültürünü kayıt altına almak ve gelecek nesillere aktarmak amacıyla saha çalışması gerçekleştirdi. Bu kapsamda Temel İbiş’in atölyesini ziyaret eden ekip, kemik tarak üretiminin tüm aşamalarını yerinde inceleyerek detaylı bir çalışma yaptı. Araştırma sırasında ustanın üretim süreci gözlemlenirken kullanılan malzemeler, üretim teknikleri ve el işçiliğinin incelikleri kayıt altına alındı. Çalışmada aynı zamanda bu zanaatın geçmişten bugüne nasıl sürdürüldüğü ve ustaların deneyimlerinin nasıl aktarıldığı da ele alındı. Yapılan inceleme, geleneksel üretim yöntemlerinin belgelenmesi ve kültürel mirasın korunması açısından önemli bir çalışma olarak değerlendirildi.
Manda Boynuzundan El İşçiliğine Uzanan Üretim Süreci
Ziyaret sırasında araştırmacılar, kemik tarak üretiminde kullanılan yöntemleri adım adım takip etti. Üretimde çoğunlukla manda boynuzunun tercih edildiği ve bu malzemenin dayanıklılığı ile doğal yapısı nedeniyle kullanıldığı belirtildi. Üretim süreci ise boynuzun temizlenmesiyle başlıyor. Ardından ısı yardımıyla yumuşatılan malzeme düzleştiriliyor ve istenilen form veriliyor. Daha sonra ince bir işçilikle tarak dişleri açılıyor. Son aşamada ise yüzey düzenlemeleri yapılarak ürün pürüzsüz bir hale getiriliyor. Her aşaması ustalık gerektiren bu üretim sürecinde tamamen el emeği ön plana çıkıyor.
Saha çalışması kapsamında yalnızca üretim süreci değil, ustanın mesleğe nasıl başladığı ve yıllar içinde yaşanan değişimler de kayıt altına alındı. Enstitü ekibi, Temel İbiş ile yaptığı görüşmelerde zanaatın öğrenilme süreci, geçmiş dönemlerdeki üretim koşulları ve günümüzde mesleği sürdürmenin nasıl bir çalışma gerektirdiği hakkında bilgi topladı. Bu görüşmelerle birlikte sözlü tarih çalışması da gerçekleştirilmiş oldu. Ordu Olgunlaşma Enstitüsü yetkilileri, elde edilen verilerin geleneksel üretim kültürünün belgelenmesi açısından önemli olduğunu ifade etti. Yapılan çalışmalarla kemik tarak üretiminin görünürlüğünün artırılması ve kültürel mirasın korunmasına katkı sağlanması amaçlanıyor.
