Malulen emeklilikten kimler yararlanabiliyor, hangi hastalıklar bu kapsamda değerlendiriliyor, SGK’nın aradığı temel şartlar neler? Çalışma gücünü sağlık sorunları nedeniyle kaybeden sigortalılar için bu hak hangi ölçütlere göre tanınıyor? Kanser, epilepsi, Parkinson, organ nakli, MS ya da görme kaybı yaşayan herkes doğrudan malulen emekli olabilir mi, yoksa her dosya ayrı ayrı mı inceleniyor? Son dönemde malulen emeklilik başlıkları yeniden gündeme gelirken, SGK uygulamasında hastalığın adı kadar kişinin çalışma gücündeki kayıp oranı da belirleyici oluyor. Resmi düzenlemelere göre tek başına tanı yeterli sayılmıyor. Kurum Sağlık Kurulu değerlendirmesi, sigortalılık süresi ve prim günü gibi şartlar da sürecin merkezinde yer alıyor. Bu nedenle malulen emeklilikte öne çıkan başlık, hangi hastalığın bulunduğundan çok, hastalığın çalışma yaşamına etkisinin hangi düzeye ulaştığı oluyor.
Malulen Emeklilikte Temel Şartlar Neler?
SGK’nın resmi bilgilerine göre malullük aylığından yararlanabilmek için sigortalının Kurum Sağlık Kurulu tarafından malul sayılması gerekiyor. Bunun yanında en az 10 yıldır sigortalı olmak ve toplam 1800 gün uzun vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olması şartı aranıyor. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan kişilerde ise 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün prim yeterli oluyor. SGK ayrıca, işe giriş tarihinde malul olduğu tespit edilen kişiler hakkında malullük hükümlerinin uygulanmayacağını da açıkça belirtiyor.
Resmi çerçevede en kritik ölçüt, çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybetmiş olmak. Ancak bu oran, yalnızca hastalığın adına bakılarak belirlenmiyor. SGK kaynaklarında da belirtildiği üzere malullük değerlendirmesi sağlık kurulu incelemesiyle yapılıyor ve her vaka kendi tıbbi belgeleriyle ele alınıyor. Bu nedenle kamuoyunda sık sık paylaşılan “hastalık listesi” haberleri ilgi görse de, asıl karar hastalığın kişide oluşturduğu iş gücü kaybına göre veriliyor.
Hangi Hastalıklar Kapsamda Değerlendiriliyor?
Kamuoyunda malulen emeklilikle birlikte en çok anılan sağlık sorunları arasında kanser, epilepsi, Parkinson hastalığı, beyin tümörü, Behçet hastalığı, organ nakli, AIDS, tüberküloz, siroz, şizofreni, bipolar bozukluk, multipl skleroz, serebral palsi, felç, uzuv kayıpları, demans ve görme kaybı gibi başlıklar yer alıyor. Ancak bu hastalıkların bulunması tek başına otomatik emeklilik anlamına gelmiyor. Esas değerlendirme, bu rahatsızlıkların kişide çalışma gücünde en az yüzde 60 kayba yol açıp açmadığına göre yapılıyor.
Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapacak sigortalılar için süreç, hastalık adından çok resmi sağlık raporları ve SGK incelemesiyle şekilleniyor. Kurumun yayımladığı bilgilerde de başvuruların sağlık kurulu değerlendirmesi sonucunda karara bağlandığı görülüyor. Başvuruda bulunmayı düşünenler açısından en net tablo şu şekilde ortaya çıkıyor: 10 yıl sigortalılık, 1800 gün prim ve en az yüzde 60 çalışma gücü kaybı temel şartlar arasında yer alıyor; son kararı ise SGK’nın yetkili sağlık kurulları veriyor.